آزمایش‌های ایمنی و کنترل کیفیت نصب پله برقی، مجموعه‌ای حیاتی از بازرسی‌های بصری، تست‌های مکانیکی، الکتریکی و بارگذاری نهایی است که بر اساس استانداردهای معتبری همچون EN 115 انجام می‌شود. هدف اصلی این فرآیند تخصصی، اطمینان کامل از عملکرد صحیح سیستم ترمز، سنسورهای ایمنی و همزمانی حرکت قطعات پیش از صدور مجوز بهره‌برداری عمومی است.

چرا کنترل کیفیت نصب پله برقی یک مرحله غیرقابل حذف است؟

بسیاری از کارفرمایان تصور می‌کنند که با پایان عملیات مونتاژ مکانیکی و سیم‌کشی، کار نصب به اتمام رسیده است؛ اما در واقعیت، مهم‌ترین مرحله تازه آغاز شده است. کنترل کیفیت نصب پله برقی (Quality Control - QC) تنها یک تشریفات اداری برای اخذ گواهی استاندارد نیست، بلکه مرزی باریک میان یک سیستم ایمن و کارآمد با یک ماشین خطرناک و پرهزینه است.

در تیم فنی پله برقی لاین، ما معتقدیم که کیفیت نهایی یک پروژه، نه در زمان خرید تجهیزات، بلکه در لحظه تست و راه‌اندازی (Commissioning) مشخص می‌شود. یک نصب غیردقیق حتی با بهترین برند موتور و درایو، منجر به لرزش، سر و صدا و خرابی‌های زودرس خواهد شد.

از پیشگیری از حوادث تا تضمین طول عمر دستگاه

اولین و بدیهی‌ترین دلیل برای سخت‌گیری در تست‌های پس از نصب، حفظ جان مسافران است. پله برقی‌ها ماشین‌آلات قدرتمندی هستند که دائماً در حال حرکتند و کوچک‌ترین ناهماهنگی در قطعات متحرک می‌تواند منجر به حوادث جبران‌ناپذیری شود. اما فراتر از ایمنی، بحث اقتصادی نیز مطرح است.

اگر پله برقی در مرحله نصب به درستی تراز (Align) نشده باشد یا کشش زنجیرها طبق جدول سازنده تنظیم نگردد، فشار مضاعفی به موتور و گیربکس وارد می‌شود. این یعنی کاهش عمر مفید قطعات و افزایش هزینه‌های تعمیر و نگهداری در سال‌های اولیه بهره‌برداری.

نکته تخصصی لاین (Pro Tip):

تجربه نشان داده است که بیش از ۶۰٪ خرابی‌های پله برقی در سال اول بهره‌برداری، ناشی از عدم اجرای دقیق کنترل کیفیت نصب پله برقی و نادیده گرفتن تلورانس‌های میلی‌متری در مرحله راه‌اندازی است. صرف زمان برای تنظیم دقیق در ابتدا، سال‌ها آرامش خیال را برای مدیران ساختمان به همراه دارد.

آشنایی با استانداردهای کلیدی (اشاره به EN 115)

هیچ بازرسی و تستی بدون داشتن یک معیار و مرجع مشخص، اعتبار ندارد. در ایران و اکثر کشورهای جهان، “کتاب مقدس” صنعت پله برقی، استاندارد اروپایی EN 115 است (که در ایران با عنوان استاندارد ملی 1-13836 شناخته می‌شود).

در پروسه کنترل کیفیت، بازرسان باید بند به بند الزامات این استاندارد را چک کنند. این شامل موارد زیر است:

• رعایت فواصل ایمنی (Safety Clearances).
• عملکرد سیستم‌های ترمز و توقف.
• طراحی و استحکام نرده‌ها و هندریل‌ها.
• علائم هشداردهنده و ایمنی.

مهندسان ناظر نباید تنها به چک‌لیست‌های روتین بسنده کنند؛ بلکه باید مطمئن شوند که تمامی قطعات نصب‌شده با ویرایش‌های جدید مبحث ۱۵ مقررات ملی ساختمان نیز همخوانی دارند.

به طور خلاصه اجرای دقیق کنترل کیفیت نصب پله برقی بر اساس استاندارد EN 115، فراتر از یک الزام قانونی، ضامن اصلی ایمنی مسافران و جلوگیری از استهلاک زودرس قطعات گران‌قیمت دستگاه است.

فاز اول: بازرسی‌های بصری و کنترل انطباق (Visual Inspection)

قبل از اینکه کلید استارت را فشار دهید و پله برقی را به حرکت درآورید، اولین گام در کنترل کیفیت نصب پله برقی، یک بازرسی چشمی دقیق و همه‌جانبه است. این مرحله مانند چکاپ اولیه یک خودروی صفر کیلومتر است؛ جایی که مهندس ناظر باید اطمینان حاصل کند که همه چیز در جای درست خود قرار گرفته و هیچ پیچ و مهره‌ای فراموش نشده است.

در فرآیند بازرسی، تکنسین‌ها با استفاده از چک‌لیست‌های استاندارد و ابزارهای اندازه‌گیری دقیق، وضعیت ظاهری و مونتاژ قطعات را ارزیابی می‌کنند.

بررسی تطابق قطعات نصب‌شده با نقشه‌های اجرایی

یکی از رایج‌ترین اشتباهات در پروژه‌های بزرگ، جابجایی یا نصب اشتباه قطعات مشابه است. در این مرحله، تیم فنی باید نقشه‌های اجرایی (Shop Drawings) تأیید شده را با وضعیت موجود مقایسه کند.

• آیا مدل موتور و گیربکس نصب‌شده دقیقا همان چیزی است که در قرارداد ذکر شده؟
• آیا جهت چرخش و چیدمان تابلو فرمان صحیح است؟
• آیا تعداد استپ‌ها (Steps) و طول مسیر حرکت مطابق با نقشه است؟

هرگونه مغایرت در این مرحله، باید قبل از تست‌های دینامیکی برطرف شود، زیرا تغییرات بعدی بسیار پرهزینه و زمان‌بر خواهد بود.

اندازه‌گیری فواصل و کلیرنس‌های استاندارد (شکاف بین استپ و شانه)

قلب تپنده ایمنی در کنترل کیفیت نصب پله برقی، رعایت فواصل میلی‌متری است. طبق استاندارد EN 115، فاصله بین دیواره کناری (Skirt Panel) و لبه استپ‌ها باید در حد مجاز باشد تا از گیر کردن کفش یا لباس مسافران جلوگیری شود.

نکته از زبان تکنسین لاین:

ما در پروژه‌های پله برقی لاین، همیشه از فیلرهای کالیبره شده برای اندازه‌گیری فاصله بین استپ و شانه (Comb Plate) استفاده می‌کنیم. این فاصله نباید از ۴ میلی‌متر بیشتر شود. حتی یک میلی‌متر خطا می‌تواند باعث رد شدن کل سیستم در بازرسی استاندارد شود.

همچنین فاصله عمودی بین هندریل و موانع سقف یا دیواره‌های جانبی نیز باید به دقت کنترل شود تا خطر برخورد سر مسافران (Headroom Clearance) به صفر برسد.

ارزیابی کیفیت ظاهری قطعات کلیدی: استپ، هندریل و پوشش‌ها

زیبایی ظاهری پله برقی نیز بخشی از کیفیت نصب است. هیچ کارفرمایی دوست ندارد یک پله برقی نو با خط و خش یا قطعات کج تحویل بگیرد.

در این مرحله موارد زیر به دقت بررسی می‌شوند:

1. سلامت استپ‌ها: عدم وجود ترک، شکستگی یا دفرمگی در آلومینیوم دایکاست استپ‌ها.
2. صاف بودن هندریل: بررسی سطح لاستیکی دستگیره برای هرگونه پارگی، برآمدگی یا ناصافی که دست مسافر را آزار دهد.
3. تراز بودن پوشش‌ها (Cladding): ورق‌های استیل یا شیشه‌ای بدنه باید کاملاً تراز، بدون موج و محکم نصب شده باشند.

به طور خلاصه فاز اول کنترل کیفیت نصب پله برقی شامل بازرسی دقیق چشمی، تطبیق با نقشه‌ها و اندازه‌گیری فواصل میلی‌متری است که پایه و اساس ایمنی و زیبایی نهایی پروژه را تشکیل می‌دهد.

فاز دوم: آزمون‌های مکانیکی حیاتی؛ تضمین حرکت روان

پس از اینکه بازرسی‌های بصری با موفقیت به پایان رسید، نوبت به روشن کردن سیستم و بررسی رفتار دینامیکی آن می‌رسد. در این مرحله از کنترل کیفیت نصب پله برقی، هدف اصلی شناسایی ناهنجاری‌هایی است که تنها در زمان حرکت خود را نشان می‌دهند. یک پله برقی استاندارد باید مانند یک ساعت دقیق کار کند: بی‌صدا، روان و بدون لرزش.

تست لرزش و سنجش صدا (Noise & Vibration Test)

صدای غیرعادی یا لرزش زیر پای مسافران، اولین نشانه از یک نصب بی‌کیفیت است. در آزمون‌های مکانیکی، تکنسین‌ها با استفاده از دستگاه‌های دسی‌بل‌سنج (Sound Level Meter)، میزان صدای تولیدی را در نقاط مختلف (موتورخانه، ایستگاه بالا و پایین) اندازه‌گیری می‌کنند.

• حد مجاز صدا: طبق استاندارد، صدای کارکرد پله برقی نباید از حد مجاز (معمولاً حدود ۶۰ تا ۶۵ دسی‌بل در محیط‌های عادی) فراتر رود.
• آنالیز لرزش: هرگونه لرزش در هندریل یا استپ‌ها نشان‌دهنده عدم تراز بودن ریل‌ها (Guide Rails) یا مشکل در یاتاقان‌هاست و باید فوراً اصلاح شود.

بررسی کشش زنجیرها و سیستم روانکاری

زنجیرهای پله برقی (Step Chains) و زنجیر اصلی محرک (Drive Chain)، تحت فشار بسیار زیادی هستند. اگر این زنجیرها بیش از حد شل باشند، باعث پرش استپ‌ها و سر و صدا می‌شوند و اگر بیش از حد سفت باشند، فشار مخربی به بلبرینگ‌ها و شفت اصلی وارد می‌کنند.

در فرآیند کنترل کیفیت نصب پله برقی، بازرس باید مطمئن شود که سیستم کشش زنجیر (Tension Carriage) در موقعیت صحیح قرار دارد و میکروسوئیچ‌های ایمنی پارگی زنجیر فعال هستند.

همچنین، عملکرد سیستم روانکاری اتوماتیک (Auto-Lubrication) چک می‌شود تا روغن‌کاری مداوم زنجیرها تضمین گردد. خشک کار کردن زنجیر مساوی است با مرگ زودرس آن.

نکته تخصصی لاین:

زنجیرهای پله برقی خاصیت ارتجاعی دارند و در ۴۸ ساعت اولیه کارکرد، دچار اندکی کشش طولی (Elongation) می‌شوند. ما در “پله برقی لاین” یک قانون طلایی داریم: تست مجدد کشش زنجیر پس از دوره “Run-in” اولیه. تنظیم مجدد در این مرحله، از بسیاری از لرزش‌های بعدی جلوگیری می‌کند.

بررسی عملکرد مکانیکی ترمز

قبل از اینکه وارد بحث مدارات ایمنی الکتریکی شویم، مکانیسم فیزیکی ترمز باید تست شود. لنت‌های ترمز باید به درستی تنظیم شده باشند تا در هنگام توقف اضطراری، استپ‌ها را با شتاب منفی استاندارد متوقف کنند. فاصله هوایی (Air Gap) بین مگنت و لنت ترمز باید با فیلر اندازه‌گیری شود تا از عملکرد سریع و بدون تأخیر اطمینان حاصل گردد.

به طور خلاصه تست‌های مکانیکی شامل سنجش صدا و لرزش، تنظیم دقیق کشش زنجیرها و بررسی فیزیکی سیستم ترمز است. انجام صحیح این مرحله از کنترل کیفیت نصب پله برقی، حرکت نرم و بدون شوک دستگاه را تضمین می‌کند.

فاز سوم: تست‌های الکتریکی و مدارات ایمنی؛ مغز متفکر سیستم

اگر ساختار مکانیکی حکم اسکلت و عضلات پله برقی را داشته باشد، سیستم الکتریکی و مدارات ایمنی، مغز و سیستم عصبی آن هستند. در این مرحله از کنترل کیفیت نصب پله برقی، تکنسین‌های برق وارد عمل می‌شوند تا اطمینان حاصل کنند که “زنجیره ایمنی” (Safety Chain) بدون کوچک‌ترین نقصی عمل می‌کند.

تست عملکرد سنسورها و میکروسوئیچ‌های ایمنی

یک پله برقی استاندارد مجهز به ده‌ها سنسور ایمنی است که در نقاط مختلف دستگاه مخفی شده‌اند. طبق استاندارد EN 115، فعال شدن هر یک از این سنسورها باید بلافاصله برق موتور را قطع و ترمز را فعال کند.

در بازرسی نهایی، تکنسین نباید به مشاهده چشمی اکتفا کند؛ بلکه باید تک‌تک این سوئیچ‌ها را به صورت فیزیکی تحریک و تست کند:

1. میکروسوئیچ شانه (Comb Plate Switch): اگر جسمی بین استپ و شانه گیر کند، صفحه شانه به عقب رانده شده و باید دستگاه خاموش شود.
2. میکروسوئیچ ورودی هندریل (Handrail Entry Switch): برای جلوگیری از کشیده شدن دست یا لباس به داخل ورودی هندریل.
3. سنسور شکستگی یا افتادگی استپ (Step Sag Switch): که در بالا و پایین چاله نصب می‌شود تا در صورت شکستن محور استپ، از ادامه حرکت جلوگیری کند.

بررسی دکمه‌های توقف اضطراری (E-Stop) و فاصله توقف

دکمه‌های قرمز رنگ “استپ اضطراری” باید در دسترس‌ترین نقاط بالا و پایین پله برقی باشند. اما تست آنها فقط فشردن دکمه نیست!

در کنترل کیفیت نصب پله برقی، پارامتری به نام “فاصله توقف” (Stopping Distance) حیاتی است. اگر ترمز خیلی ناگهانی عمل کند، مسافران تعادل خود را از دست داده و سقوط می‌کنند؛ اگر خیلی کند عمل کند، خطر گیر کردن افزایش می‌یابد. بازرس زمان و مسافت طی شده پس از زدن دکمه E-Stop را اندازه‌گیری می‌کند تا با جداول استاندارد مطابقت داشته باشد.

بازرسی تابلو فرمان و تنظیمات درایو (Inverter)

قلب تپنده الکتریکی، تابلو فرمان است. در این بخش موارد زیر چک می‌شوند:

• سفت بودن اتصالات (Tightening): شل بودن ترمینال‌های برق می‌تواند باعث جرقه، داغ شدن و آتش‌سوزی شود.
• تنظیمات درایو (VVVF): پارامترهای شتاب مثبت (Start) و شتاب منفی (Stop) باید به گونه‌ای تنظیم شوند که حرکت پله برقی کاملاً نرم و نامحسوس آغاز و پایان یابد.
• سیستم ارتینگ (Earthing): اطمینان از اتصال صحیح تمامی قطعات فلزی به زمین برای جلوگیری از برق‌ گرفتگی مسافران.

نکته تخصصی لاین (Pro Tip):

تست واقعی یعنی شبیه‌سازی خطا! تکنسین‌های ما در زمان تست تابلو فرمان، عمداً خطاهایی (مثل قطع فاز یا گرم شدن موتور) را شبیه‌سازی می‌کنند تا مطمئن شوند که سیستم “Error Log” درست کار می‌کند و پله برقی در شرایط بحرانی، واکنش درست (Fail-Safe) نشان می‌دهد.

به طور خلاصه فاز سوم کنترل کیفیت نصب پله برقی بر تست دقیق مدارات ایمنی متمرکز است. از عملکرد صحیح میکروسوئیچ‌های حیاتی گرفته تا تنظیم دقیق شتاب ترمز و بررسی تابلو فرمان، همه چیز برای تضمین واکنش سریع سیستم در شرایط اضطراری بازبینی می‌شود.

فاز چهارم: تست بار نهایی؛ آزمون قدرت و استقامت (Load Test)

شاید یک پله برقی در حالت خالی (No-load) عملکردی بی‌نقص داشته باشد، اما چالش اصلی زمانی است که صدها کیلوگرم وزن روی آن قرار می‌گیرد. در استاندارد EN 115، کنترل کیفیت نصب پله برقی بدون انجام «تست بار» ناقص و فاقد اعتبار است. این مرحله تضمین می‌کند که موتور قدرت کافی برای جابجایی مسافران در اوج شلوغی را دارد و ترمزها قادرند دستگاه را در بدترین شرایط متوقف کنند.

روش اجرای تست بار

در این آزمون، از وزنه‌های کالیبره شده (معمولاً کیسه‌های شن یا مخازن آب) استفاده می‌شود تا وزن مسافران شبیه‌سازی گردد. وزنه‌ها روی استپ‌ها قرار می‌گیرند تا ظرفیت نامی (Rated Load) پر شود.

موارد حیاتی که زیر بار سنجیده می‌شوند:

1. قدرت نگهداری ترمز (Brake Holding Capability): مهم‌ترین تست ایمنی است. پله برقی در حال حرکت به سمت پایین با بار کامل متوقف می‌شود. ترمز باید بتواند بدون هیچ‌گونه لغزشی (Slippage) دستگاه را نگه دارد.
2. جریان‌کشی موتور (Current Draw): آمپر مصرفی موتور زیر بار کامل اندازه‌گیری می‌شود. اگر جریان از حد مجاز پلاک موتور (Rated Current) بیشتر باشد، نشان‌دهنده اصطکاک مکانیکی بالا یا ضعف در انتخاب موتور است.
3. تست داغ کردن (Heat Run): دستگاه برای مدت مشخصی (مثلاً یک ساعت) زیر بار کار می‌کند تا دمای موتور و گیربکس بررسی شود. گرمای بیش از حد، قاتل خاموش قطعات است.

نکته تخصصی لاین:

بسیاری از نصاب‌های غیرحرفه‌ای از تست بار فرار می‌کنند چون زمان‌بر است. اما در “پله برقی لاین”، ما معتقدیم ترمز پله برقی تنها زمانی قابل اعتماد است که بتواند پله‌ی پر از مسافر را که با نیروی جاذبه به پایین کشیده می‌شود، در فاصله استاندارد متوقف کند. این خط قرمز ماست.

مستندسازی، چک‌لیست نهایی و صدور گواهینامه

پایان عملیات فیزیکی، پایان کار کنترل کیفیت نصب پله برقی نیست. تمام تست‌هایی که در مراحل قبل انجام شد (فاصله‌ها، ولتاژها، میزان صدا و نتایج تست بار) باید در قالب یک «چک‌لیست نهایی» (Final QC Checklist) ثبت و امضا شوند.

این مستندات، شناسنامه فنی دستگاه هستند. در نهایت، بازرس استاندارد (شخص ثالث) بر اساس همین عملکرد، «گواهی ایمنی و کیفیت» را صادر می‌کند که مجوز قانونی برای بهره‌برداری عمومی از پله برقی است.

به طور خلاصه تست بار نهایی با شبیه‌سازی وزن مسافران، عملکرد واقعی ترمز و موتور را می‌سنجد. پس از موفقیت در این مرحله، تمامی داده‌ها مستند شده و با صدور گواهینامه استاندارد، فرآیند کنترل کیفیت نصب پله برقی تکمیل و دستگاه آماده تحویل می‌گردد.

سوالات متداول (FAQ)

۱. فرآیند کنترل کیفیت نصب پله برقی چقدر زمان می‌برد؟

بسته به ارتفاع و نوع دستگاه، یک بازرسی کامل و اصولی بین ۱ تا ۳ روز کاری زمان می‌برد تا تمامی تست‌های مکانیکی، الکتریکی و بارگذاری انجام شود.

۲. اگر پله برقی در تست کنترل کیفیت رد شود، چه اتفاقی می‌افتد؟

لیست عدم انطباق‌ها (Non-Conformities) به تیم نصب ارائه می‌شود. پس از رفع ایرادات، تست‌های مربوطه باید مجدداً تکرار شوند. تا زمان رفع کامل ایرادات، گواهی استاندارد صادر نخواهد شد.

۳. آیا تست بار (Load Test) برای همه پله برقی‌ها الزامی است؟

بله، طبق استاندارد EN 115 و ضوابط ملی ساختمان، انجام تست ترمز تحت بار نامی برای اطمینان از ایمنی مسافران پیش از تحویل پروژه الزامی است.