
برای روغن کاری پله برقی و بازرسی سیستمهای مکانیکی، ابتدا باید دستگاه را خاموش و ایمنسازی کنید (Lock-out/Tag-out). سپس با استفاده از برسهای مخصوص و روغنهای صنعتی با ویسکوزیته مناسب، زنجیرهای استپ و محرک را روانکاری نمایید. این فرآیند باید شامل بررسی رولرها، تمیزکاری گرد و غبار و تزریق گریس نسوز در یاتاقانهای اصلی باشد تا از اصطکاک و خرابی زودرس جلوگیری شود.
پله برقی مجموعهای پیچیده از هزاران قطعه متحرک است که به صورت مداوم تحت فشار و اصطکاک قرار دارند. تصور اینکه سرویس و نگهداری تنها به معنای نظافت ظاهری است، بزرگترین اشتباه مدیران فنی است. روغن کاری پله برقی (Escalator Lubrication) دقیقا همان نقشی را دارد که خون در بدن انسان ایفا میکند؛ کاهش اصطکاک، دفع حرارت و محافظت از سطوح فلزی در برابر خوردگی.
بدون یک برنامه مدون روانکاری، زنجیرها دچار کشیدگی (Elongation) شده و رولرها به سرعت دفرمه میشوند. البته توجه داشته باشید که این مقاله یک راهنمای فنی برای درک فرآیند است. اگر به دنبال اجرای عملیات توسط تیم حرفهای در تهران هستید، پیشنهاد میکنیم از خدمات سرویس پله برقی در تهران که توسط تیم متخصص «پله برقی لاین» ارائه میشود، استفاده کنید تا تمام استانداردهای ایمنی رعایت شود.
در این مقاله تخصصی از وبسایت پله برقی لاین (Lion Escalator)، ما نه به عنوان یک فروشنده، بلکه به عنوان یک مشاور فنی، ریزترین جزئیات بازرسی و روانکاری سیستمهای مکانیکی را طبق استانداردهای روز دنیا (مانند EN 115) بررسی میکنیم.

بسیاری تصور میکنند که روغنکاری صرفاً پاشیدن مقداری روغن روی زنجیر است. اما در مهندسی نگهداری و تعمیرات (PM)، هدف ما کنترل سه عامل مخرب است: اصطکاک، حرارت و آلودگی.
اصطکاک دشمن شماره یک پله برقی است. وقتی دو سطح فلزی (مثل لینکهای زنجیر و دندههای خورشیدی) بدون لایه محافظ روغن با هم تماس پیدا میکنند، پدیدهای به نام "سایش چسبنده" رخ میدهد. ذرات میکروسکوپی فلز جدا شده و مثل سمباده عمل میکنند. در پروژههایی که تیم فنی پله برقی لاین برای اورهال اعزام میشوند، بارها مشاهده کردهایم که عدم روانکاری صحیح باعث شده تا زنجیر اصلی تا ۵ درصد افزایش طول پیدا کند. این یعنی خارج شدن استپها از مسیر استاندارد و خطر برخورد با شانه (Comb Plate). روغن کاری صحیح، یک فیلم سیال بین قطعات ایجاد میکند که مانع تماس مستقیم فلز با فلز میشود.
نکته تخصصی لاین: "روغن زیاد، همیشه خوب نیست! یکی از اشتباهات رایج تکنسینهای کمتجربه، غرق کردن زنجیر در روغن است. این کار باعث جذب گرد و غبار محیط شده و ترکیبی خمیری و ساینده (Grinding Paste) ایجاد میکند که استهلاک را ۱۰ برابر سریعتر میکند. هدف، ایجاد یک لایه نازک و پایدار است."
صدای "جیرجیر" یا کوبش در پله برقی، فریاد قطعاتی است که خشک کار میکنند. روانکاری علاوه بر کاهش اصطکاک، نقش "دمپر" یا ضربهگیر را هم بازی میکند. روغن با ویسکوزیته مناسب میتواند ارتعاشات ریز بین رولر و ریل راهنما را جذب کند. یک سیستم که به درستی روغنکاری شده باشد، حرکتی نرم (Smooth) و بیصدا دارد. این موضوع به خصوص در مراکز تجاری لوکس یا هتلها که سکوت اهمیت دارد، حیاتی است. استفاده از روغنهای دارای افزودنیهای ضد سایش (Anti-wear additives) میتواند صدای ناشی از درگیری زنجیر و دنده را تا حد قابل توجهی کاهش دهد.
به طور خلاصه، روغن کاری پله برقی تنها برای نرم کار کردن دستگاه نیست؛ بلکه حیاتیترین اقدام برای جلوگیری از سایش فلزات، کاهش کشیدگی زنجیر و حذف صداهای مزاحم است. افراط در روغنکاری به اندازه خشکی قطعات خطرناک است و میتواند باعث جذب آلودگی شود.

در یک پلهبرقی استاندارد (مانند برندهای OTIS، Schindler یا KONE)، صدها نقطه اصطکاکی وجود دارد. اما ۴ بخش حیاتی وجود دارد که اگر در روغن کاری پله برقی نادیده گرفته شوند، کل سیستم را با شکست مواجه میکنند.
این طولانیترین و پرکارترین قطعه متحرک پلهبرقی است. زنجیر استپ، وزن مسافران را تحمل میکند و دائم در حال چرخش دور دندهها (Sprockets) است.
محل روغنکاری: تمرکز باید روی پینها (Pins) و بوشها (Bushings) باشد. روغن باید دقیقاً به فضای خالی بین پین و بوش نفوذ کند.
رولرها (Rollers): اکثر رولرهای مدرن "Sealed" (مهر و موم شده) هستند و نیاز به روغنکاری خارجی ندارند. اما اگر از نوع باز باشند، باید با گریس مخصوص بلبرینگ شارژ شوند. روغنکاری سطح بیرونی رولر اشتباه است و باعث لیز خوردن آن روی ریل میشود.
این زنجیر کوتاه و قدرتمند، نیروی موتور را به شفت اصلی منتقل میکند. فشار روی این زنجیر بسیار بالاست و اگر خشک کار کند، خطر پاره شدن و سقوط پلهها (در صورت عمل نکردن ترمز ایمنی) وجود دارد. این زنجیر معمولاً در موتورخانه (Machine Room) در بالای پلهبرقی قرار دارد و باید به صورت منظم با روغنهای با ویسکوزیته بالا یا گریسهای چسبنده (Tacky Grease) پوشش داده شود تا در دور بالا، روغن به اطراف پاشیده نشود.
اینجا نقطهای است که بسیاری از سرویسکاران تازهکار اشتباه میکنند.
هشدار مهم: هرگز سطح لاستیکی هندریل (جایی که دست مسافر قرار میگیرد) یا ریلهای هدایتکننده لاستیک را با روغن معمولی چرب نکنید! این کار باعث لیز خوردن هندریل و عدم هماهنگی سرعت دست و پا میشود.
محل صحیح: تنها بخشهایی که در سیستم هندریل نیاز به روغنکاری دارند، زنجیرهای انتقال قدرت (Drive Chains) و بلبرینگهای چرخهای اصطکاکی هستند که در داخل بدنه مخفی شدهاند.
نکته تخصصی لاین: "در پروژههای بازسازی که تیم ما انجام میدهد، بارها دیدهایم که روغنکاری اشتباه زنجیر هندریل باعث نشت روغن روی لاستیک هندریل شده است. این موضوع باعث میشود هندریل روی چرخ دایو (Drive Wheel) بکسواد کند و سرعتش از پلهها کمتر شود. اگر هندریل داغ میکند، مشکل از اصطکاک داخلی است، نه کمبود روغن!"
گیربکس پلهبرقی قلب تپنده سیستم است. برخلاف زنجیرها که نیاز به روانکاری سطحی دارند، گیربکس دارای مخزن روغن داخلی است.
بازرسی: باید از دریچه چشمی (Sight Glass) سطح روغن چک شود.
نشتی: کاسهنمدهای شفت ورودی و خروجی را بررسی کنید. هرگونه نشتی روغن از گیربکس به معنای کاهش سطح روانکار و احتمال خرد شدن دندههای برنجی یا فولادی داخل آن است.
نوع روغن: معمولاً از روغنهای دنده صنعتی (Gear Oil) با گریدهای ۲۲۰ یا ۳۲۰ استفاده میشود که تحمل فشار بالا (EP) را دارند.
در فرآیند سرویس و نگهداری پله برقی، چهار نقطه کلیدی وجود دارد: زنجیر استپ (نفوذ روغن به پینها)، زنجیر اصلی (گریس چسبنده)، سیستم محرک هندریل (دقت در عدم چرب شدن لاستیک) و مخزن گیربکس. اشتباه در هر یک، بخصوص روغنکاری سطح رولرها یا هندریل، خطر ایمنی جدی ایجاد میکند.

شاید مهمترین تصمیم در کل فرآیند روغن کاری پله برقی، انتخاب نوع ماده روانکار باشد. استفاده از روغن موتور خودرو یا گریسهای نسوز معمولی برای پلهبرقی، اشتباهی فاجعهبار است که میتواند منجر به آتشسوزی (به دلیل نقطه اشتعال پایین) یا خشک کار کردن زنجیرها (به دلیل عدم چسبندگی) شود.
زنجیرهای پلهبرقی در محیطی باز کار میکنند و نیروی گریز از مرکز (در قسمتهای منحنی مسیر) تمایل دارد روغن را از روی آنها پرتاب کند. بنابراین، روغن مناسب باید ویژگیهای خاصی داشته باشد:
چسبندگی بالا (Tackiness): روغن باید حاوی افزودنیهای چسبنده (Tackifiers) باشد تا روی زنجیر بماند و چکه نکند (چکه کردن روغن روی پلهها یا سازه، خطر آتشسوزی دارد).
ویسکوزیته (گرانروی) مناسب: معمولاً روغنهایی با گرید ISO VG 150 تا 320 برای زنجیرها توصیه میشود. روغن باید آنقدر رقیق باشد که به داخل پینها نفوذ کند و آنقدر غلیظ باشد که تحت فشار، لایه محافظ خود را حفظ کند.
تحمل فشار بالا (EP - Extreme Pressure): برای جلوگیری از سایش فلز روی فلز در نقاط تحت فشار.
نقطه اشتعال بالا (High Flash Point): طبق استانداردهای ایمنی، روغن نباید به راحتی مشتعل شود.
نکته تخصصی لاین: "هرگز، تکرار میکنیم، هرگز از روغنهای سوخته، روغن هیدرولیک یا روغن موتور برای زنجیر پله برقی استفاده نکنید! این روغنها فاقد مواد چسبنده هستند و به سرعت از روی زنجیر میریزند و فقط محیط را کثیف و خطرناک میکنند."
در پلهبرقیهای قدیمی یا کمتردد، ممکن است روغنکاری به صورت دستی (با برس یا اسپری) توسط سرویسکار انجام شود. اما در مدلهای مدرن و مکانهای پرتردد (مثل مترو تهران)، استفاده از سیستم روانکاری اتوماتیک (Automatic Lubrication System) الزامی است.
این سیستمها شامل یک پمپ مرکزی، مخزن روغن، تایمر و نازلهای تزریق هستند که در فواصل زمانی مشخص، مقدار دقیقی روغن را مستقیماً روی نقاط حساس زنجیر اسپری میکنند یا با برس میمالند.
مزیت: روغنکاری مداوم، یکنواخت و بدون دخالت دست.
هشدار: داشتن سیستم اتوماتیک به معنی حذف بازرسی نیست! مخزن این سیستمها باید به طور منظم توسط تیم نگهداری چک و پر شود و سلامت نازلها (که گاهی میگیرند) بررسی گردد.
انتخاب روانکار اشتباه میتواند خطرناک باشد. برای زنجیرها باید از روغنهای مخصوص با چسبندگی بالا، ویسکوزیته ISO VG 150-320 و نقطه اشتعال بالا استفاده کرد. سیستمهای روانکاری اتوماتیک برای محیطهای پرتردد بهترین گزینهاند، اما آنها نیز نیاز به بازرسی و شارژ مخزن دارند.

اجرای صحیح روغن کاری پله برقی نیازمند دقت، ابزار مناسب و رعایت پروتکلهای ایمنی است. یک اشتباه کوچک میتواند باعث لیز خوردن مسافران یا آسیب جدی به قطعات شود.
قبل از هر اقدامی، ایمنی اولویت مطلق است.
مسدود کردن ورودیها: با استفاده از موانع فیزیکی (Barriers) و تابلوهای "در دست تعمیر"، از ورود مسافران به پلهبرقی جلوگیری کنید.
خاموش کردن و قفل کردن (LOTO): دستگاه را خاموش کرده و کلید اصلی برق را قطع کنید. از قفل ایمنی (Lock-Out/Tag-Out) استفاده کنید تا کسی به اشتباه دستگاه را روشن نکند.
باز کردن دریچهها: صفحات دسترسی بالا و پایین (Floor Plates) را با ابزار مخصوص باز کنید تا به موتورخانه و چاله پایین دسترسی داشته باشید.
یکی از بزرگترین اشتباهات سرویسکاران آماتور، اضافه کردن روغن جدید روی گریسهای کهنه و پر از گرد و غبار است. این کار عملاً یک خمیر ساینده (Grinding Paste) میسازد!
برسکشی: با برس سیمی نرم یا برسهای مخصوص صنعتی، گرد و غبار، پرز و آشغالهای جمع شده روی زنجیرها و ریلها را تمیز کنید.
حلالها: در صورت وجود روغن سفت شده، از حلالهای صنعتی (Degreaser) استفاده کنید، اما مراقب باشید حلال روی قطعات لاستیکی یا الکترونیکی نریزد.
تمیزکاری سینی روغن: سینیهای جمعآوری روغن (Drip Pans) در پایین دستگاه را تخلیه و تمیز کنید تا خطر آتشسوزی رفع شود.
حالا که سطح تمیز است، نوبت به روانکاری میرسد.
روش دستی (Manual): اگر سیستم اتوماتیک ندارید، روغن را با برس یا روغندان روی لینکهای داخلی زنجیر (جایی که پینها هستند) اعمال کنید. پلهبرقی را در حالت "بازرسی" (Inspection Mode) با سرعت کم حرکت دهید تا تمام طول زنجیر روغنکاری شود.
هشدار: هرگز روی سطح بیرونی رولرها یا ریلها روغن نریزید؛ این کار باعث سر خوردن پلهها میشود.
روش اتوماتیک: مخزن پمپ روانکار را چک کنید. مطمئن شوید شلنگها پارگی ندارند و نازلها دقیقا روی زنجیر تنظیم شدهاند (نه اینکه روغن را به هوا اسپری کنند).
نکته تخصصی لاین: "تکنسینهای ما همیشه به دنبال «گرد سرخ» (Red Dust) روی اتصالات زنجیر میگردند. وجود این پودر زنگزدگی قرمز رنگ، نشانه قطعی «خوردگی سایشی» (Fretting Corrosion) است؛ یعنی آن نقطه کاملاً خشک کار کرده و فلز در حال خورده شدن است. اگر این نشانه را دیدید، آن بخش نیاز به تزریق فوری روغن نفوذکننده دارد."
پس از اتمام روغنکاری:
برای روغن کاری پله برقی، ابتدا ایمنی (LOTO) را رعایت کنید. سپس حتماً گریس و آلودگیهای قدیمی را تمیز کنید. روغن را فقط به نقاط اصطکاکی (پینهای زنجیر) بزنید و از آغشته شدن ریلها و رولرها پرهیز کنید. وجود "گرد سرخ" نشانه خشکی خطرناک قطعات است.

در تجربه تیم فنی پله برقی لاین، بیشترین خرابیهایی که منجر به تعویض زودهنگام زنجیر میشوند، ناشی از روغن کاری غلط هستند، نه کارکرد زیاد دستگاه! دوری از این ۳ اشتباه مرگبار، عمر دستگاه شما را تضمین میکند.
بسیاری از سرویسکاران تصور میکنند "هرچه روغن بیشتر، بهتر!" این یک تفکر خطرناک است.
خطر آتشسوزی: روغن اضافه از زنجیر چکه میکند و در سینیهای زیرین (Drip Pans) جمع میشود. ترکیب این روغن با گرد و پرز لباس مسافران، یک ماده اشتعالزا میسازد که با کوچکترین جرقه الکتریکی میتواند باعث آتشسوزی مهیب شود.
جذب آلودگی: روغن زیادی مثل آهنربا گرد و غبار محیط را جذب میکند. این مخلوط تبدیل به یک خمیر ساینده (Grinding Paste) میشود که به جای روانکاری، پینها و بوشها را میخورد.
استفاده از اسپریهای روانکننده عمومی (مثل WD-40) یا روغن موتور برای پله برقی ممنوع است.
WD-40 روانکار نیست: این اسپریها حلال هستند و برای تمیزکاری یا باز کردن پیچهای زنگزدگی عالیاند، اما لایه محافظ روغن قبلی را میشویند و پس از خشک شدن، فلز را کاملاً بیپناه میگذارند.
روغن موتور: چسبندگی لازم را ندارد و با نیروی گریز از مرکز به اطراف پاشیده میشود. فقط از روغن زنجیر صنعتی با گرید مناسب (مثل ISO 220) استفاده کنید.
هرگز نباید روی سطح بیرونی رولرها (چرخهای پلاستیکی یا پلیاورتان) یا ریلهای راهنما روغن ریخت.
روغن روی ریل باعث میشود رولرها به جای "چرخیدن"، "لیز بخورند" (Skid). این لغزش باعث ساییدگی نامتقارن رولر (Flat spotting) میشود و پله برقی شروع به لرزش و تولید صدای "تپ تپ" میکند.
نکته تخصصی لاین: "اگر دیدید سرویسکار روی هندریل یا سطح پلهها روغن اسپری میکند، فوراً کار را متوقف کنید! این کار نه تنها فنی نیست، بلکه جان مسافران را به خطر میاندازد. روغن فقط مخصوص قطعات داخلی و فلزی درگیر است."
در روغن کاری پله برقی، زیادهروی نکنید؛ روغن اضافه گرد و خاک جذب میکند و خطر آتشسوزی دارد. هرگز از اسپریهای معمولی مثل WD-40 به عنوان روانکار دائم استفاده نکنید و مراقب باشید روغن به سطح رولرها و ریلها نرسد تا از لغزش و سایش جلوگیری شود.
روغن کاری پله برقی یک هنر فنی است، نه یک کار خدماتی ساده. همانطور که در این مقاله بررسی کردیم، استفاده از روغن مناسب، تمیزکاری قبل از روانکاری و عدم آغشته کردن سطوح اصطکاکی (مثل ریل و هندریل)، مرز بین یک دستگاه سالم و یک فاجعه مکانیکی است.
نادیده گرفتن این فرآیند ساده، میتواند عمر مفید زنجیرهای چند صد میلیون تومانی را به نصف کاهش دهد و ایمنی مسافران را به خطر بیندازد. اگر مدیر یک مجتمع تجاری یا اداری هستید، اطمینان حاصل کنید که تیم پیمانکار شما از اصول حرفهای مطرح شده در این مقاله پیروی میکند.
تیم فنی شرکت پله برقی لاین (Lion Escalator) با سالها تجربه در نگهداری سیستمهای پیچیده (از برندهای OTIS تا Schindler)، آماده است تا با دقیقترین استانداردهای روز دنیا، سلامت و ایمنی پله برقیهای شما را تضمین کند.
در این بخش به پرسشهای پرتکرار مدیران ساختمان و تکنسینها درباره روغن کاری پله برقی پاسخ میدهیم.
طبق استاندارد EN 115، بازرسی چشمی باید ماهانه انجام شود. اما تزریق روغن بستگی به میزان کارکرد دارد:
مراکز کمتردد (مثل ساختمانهای اداری): هر ۳ ماه یکبار.
مراکز پرتردد (مثل مترو یا پاساژ شلوغ): بررسی ماهانه و شارژ مخزن اتوماتیک هر ۲ هفته. اگر زنجیر خشک است یا صدای جیرجیر میدهد، بلافاصله باید روانکاری شود، فارغ از زمان سرویس.
روغنهای دنده صنعتی (Industrial Gear Oil) یا روغن زنجیر مخصوص (Chain Oil) با ویسکوزیته ISO VG 150 تا 220 بهترین گزینه هستند. این روغنها باید دارای افزودنیهای "چسبندگی" (Tackiness) و "فشار بالا" (EP) باشند تا از روی زنجیر نریزند.
خیر. گریس غلیظ است و نمیتواند به داخل پینها (محل اصلی اصطکاک) نفوذ کند. گریس فقط روی سطح میماند و گرد و خاک جذب میکند. گریس نسوز فقط برای رولرها (اگر باز باشند) و یاتاقانهای شفت اصلی کاربرد دارد، نه زنجیرها.
معمولاً خیر. صدای تقتق یا ضربه، اغلب نشانه خرابی رولرها (Flat Spot) یا مشکل در تنظیم کشش زنجیر است. اما صدای ممتد "جیرجیر" یا "سایش فلز"، قطعاً نشانه خشکی زنجیر و نیاز فوری به روغن کاری است.
آیا پله برقی شما نیاز به بازرسی تخصصی یا تأمین روغن و قطعات دارد؟ همین حالا با کارشناسان فنی پله برقی لاین تماس بگیرید تا از مشاوره رایگان و خدمات سرویس حرفهای بهرهمند شوید.
راهنمای کامل تأمین قطعات پله برقی شامل معرفی قطعات کلیدی، نحوه تشخیص قطعات اصل، و بهترین روشهای خرید از تامینکننده معتبر مانند پله برقی لاین تحت مدیریت اصلان فتحی.
راهنمای جامع صفر تا صد نصب و راهاندازی پلهبرقی؛ از طراحی و آمادهسازی سازه تا مونتاژ، تست ایمنی و تحویل نهایی. بررسی عوامل هزینه، سرویس و نگهداری، تعمیر و اورهال پلهبرقی به همراه معرفی خدمات الماس ویستا جاوید و برند پلهبرقی لاین.
راهنمای فنی و اجرایی طراحی سازه برای نصب پلهبرقی. با اصول کلیدی از انتخاب زاویه و ابعاد چاله تا محاسبات بار و استانداردهای ملی ایران آشنا شوید.
این مقاله بر روی طراحی ایمن و کارآمد آسانسور تمرکز دارد و به مهندسین طراح راه حل هایی برای محافظت در برابر شرایط جریان اضافه، گذراهای ولتاژ اضافه، شرایط دمای بیش از حد و تخلیه الکترواستاتیک (ESD) ارائه می دهد.
پله برقی؛ راهنمای کامل نصب، سرویس پله برقی، نگهداری استاندارد و رفع ایرادات رایج برای عملکرد ایمن و طولانیمدت.