در دنیای تجهیزات ترافیکبالا و سنگین، «اصطکاک» دشمن شماره یک شماست. وقتی یک پلهبرقی تجاری روزانه هزاران مسافر را جابهجا میکند، کوچکترین خشکی در مفاصل آن میتواند به یک فاجعه مالی تمامعیار تبدیل شود. دوران روغنکاری دستی با گریسپمپ و روغندان سالهاست که در پروژههای استاندارد منسوخ شده؛ اما چرا؟ چون خطای انسانی در این روش بیداد میکرد. یا تکنسین روغنکاری را فراموش میکرد و زنجیرها به صدا میافتادند، یا آنقدر روغن میریختند که قطعات غرق در کثیفی و لجن میشدند.
اینجاست که شریان حیاتی دستگاه، یعنی پمپ روغن اتوماتیک پله برقی (ALS)، وارد میدان میشود. سیستمی که بدون نیاز به دخالت انسان، وظیفه دارد دقیقاً در زمان مناسب، مقدار بسیار مشخصی از روغن را به حساسترین نقاط دستگاه تزریق کند. در این مقاله قرار است از دیدگاه مهندسی و به دور از تعارفاتِ بازاریابی، این سیستم را زیر ذرهبین ببریم. اگر به عنوان کارفرما در مرحله تصمیمگیری و انتخاب شرکتی معتبر برای خرید پله برقی هستید، یا میخواهید بدانید چرا هزینههای اورهال و نگهداری مجموعه شما سر به فلک کشیده است، این کالبدشکافی دقیقاً برای شما نوشته شده است.
ساختار فیزیکی سیستم روانکاری اتوماتیک، بسته به کلاس دستگاه و ترافیک محیط متفاوت است. در پلهبرقیهای تجاری استاندارد (مانند مجتمعهای خرید)، مخزن اصلی روغن، پمپ الکترومکانیکی و مقسمهای اولیه، همگی در فضای موتورخانه بالا (Upper Head Section) و دقیقاً زیر صفحات ایستگاه (Floor Plates) نصب میشوند. اما در پروژههای ترافیک سنگین (Heavy-Duty) مانند ایستگاههای عمیق مترو، به دلیل ابعاد غولآسای موتور و گیربکس، این سیستمها در یک موتورخانه مجزا و کاملاً دور از گرد و غبارِ چاله دستگاه تعبیه میشوند تا دسترسی تکنسینها برای شارژ روغن ایمنتر و سریعتر باشد.
اما مغز متفکر این سیستم چگونه عمل میکند؟ فرمانپذیری پمپهای روغن اتوماتیک از تابلو فرمان (PLC)، آنها را به دو دسته کاملاً متفاوت تقسیم میکند که شناخت آنها مرز بین یک نصب حرفهای و یک دردسر همیشگی است:
پمپهای زمانمحور (Time-Controlled): این مدلهای قدیمیتر، صرفاً بر اساس یک تایمر ساده کار میکنند. مثلاً برنامهریزی میشوند که هر دو ساعت، برای چند ثانیه روغن پمپاژ کنند. نقطه ضعف بزرگ این سیستمها کجاست؟ آنها «شعورِ تشخیص سرعت» را ندارند! اگر پلهبرقی در ساعات خلوت روز روی حالت آمادهبهکار (Sleep Mode) با سرعت بسیار پایین حرکت کند، این پمپ باز هم همان مقدار روغن را تزریق میکند. نتیجه این میشود که زنجیری که حرکتی نداشته، غرق در روغن اضافی میشود.
پمپهای پالسمحور (Impulse-Controlled): این دقیقاً همان تکنولوژیای است که در دستگاههای مدرن و مهندسیشده میبینیم. در این سیستم، تابلو فرمان هوشمند به کمک سنسورها، حرکت فیزیکیِ لینکهای زنجیر یا چرخش شفت اصلی را میشمارد. یعنی پمپ دقیقاً متناسب با مسافتی که زنجیر طی کرده، روغن تزریق میکند. این هوشمندی تضمین میکند که ضخامتِ فیلمِ روغن روی مفاصل همیشه در سطح استاندارد باقی بماند؛ چه دستگاه زیر بار ترافیک با سرعت کامل کار کند و چه در حالت خزش (سرعت کند) باشد.
وقتی پمپ روغن اتوماتیک پله برقی (ALS) استارت میخورد و روغن را با فشاری بین ۱۲ تا ۴۵ بار پمپاژ میکند، این روغن نمیتواند مستقیماً و بیبرنامه روی قطعات ریخته شود. روغن باید قطرهقطره و با دقتی در حد میکرون توزیع شود. اینجاست که دو قطعه حیاتی وارد عمل میشوند:
مقسمهای پروگرسیو (Progressive Distributors): این قطعاتِ بلوکیشکل، شاهکار مهندسی هیدرولیک هستند. وقتی فشار روغن به آنها میرسد، پیستونهای داخلی این مقسمها به حرکت درآمده و دقیقاً حجم از پیش تعیینشدهای از روغن (گاهی به کمیِ ۰.۰۱ سانتیمتر مکعب) را به سمت هر لاین هدایت میکنند. به محض خاموش شدن پمپ، فنرهای داخلیِ مقسم به جای خود برمیگردند تا برای پالس بعدی آماده شوند. این یعنی فرقی نمیکند کدام زنجیر به پمپ نزدیکتر است یا دورتر؛ همه قطعات دقیقاً به یک اندازه سهمیه روغن میگیرند.
برسهای موییِ دوکاره (Lubrication Brushes): بر خلاف سیستمهای قدیمی که روغن را روی قطعه «میچکاندند»، پلهبرقیهای مدرن از برسهای نایلونی متراکم استفاده میکنند که مستقیماً با زنجیر در تماساند. این برسها دو کارکرد حیاتی دارند: اول اینکه روغن را به شکل مویرگی به خوردِ پینها و بوشهای فلزی میدهند. دوم اینکه مانند یک جارو، گرد و غبار، پرز لباس و برادههای فلزی را از روی زنجیر پاک میکنند تا با روغن جدید ترکیب نشوند.
ببینید، سیستم روانکاری یک چرخه کاملاً بههمپیوسته است. فرسودگی برسها یا گرفتگی سوزنِ مقسمها، کل این سیستم دقیق را فلج میکند. به همین دلیل است که تأمین و استفاده از قطعات پله برقی اورجینال و باکیفیت، یک هزینه اضافه نیست؛ بلکه تنها راه برای گارانتی کردنِ عمر مفید دستگاه و جلوگیری از توقفهای ناگهانی است.
یکی از بزرگترین اشتباهاتی که حتی برخی تکنسینهای تازهکار مرتکب میشوند، این است که تصور میکنند پمپ مرکزی پلهبرقی، تمام اجزای مکانیکی دستگاه را روغنکاری میکند. بیایید این خطای مهندسی را همینجا اصلاح کنیم: پمپ روغن اتوماتیک هیچ ربطی به گیربکس موتور اصلی ندارد!
پلهبرقی از دو اکوسیستم کاملاً مجزا برای روانکاری استفاده میکند:
حمام روغنِ گیربکس (Oil Bath): گیربکس موتور اصلی پلهبرقی (که وظیفه تبدیل سرعت به گشتاور عظیم را دارد) کاملاً ایزوله است. چرخدندههای داخل این گیربکس در یک مخزن بسته و در استخری از روغنهای ترکیبیِ بسیار غلیظ (مثل روغن سینتتیک VG460) غوطهور هستند. روانکاری آنها به روش پاششی (Splash Lubrication) انجام میشود و کاملاً از سیستم پمپ مرکزی مستقل است.
سیستم مرکزی (تارگتهای پمپ اتوماتیک): پمپ اتوماتیکی که در حال کالبدشکافی آن هستیم، انحصاراً وظیفه روانکاری سه بخش بیرونی را بر عهده دارد: زنجیر اصلی موتور (Main Drive Chain)، زنجیر استپها یا همان پلهها (Step Chains) و در نهایت زنجیر هندریل (Handrail Drive Chain). این قطعات چون در فضای باز چاله پلهبرقی حرکت میکنند و تحت کششِ شدید هستند، به تزریق مداوم و قطرهچکانیِ پمپ نیاز دارند.
تصور کنید مخزن پمپ روغن اتوماتیک خالی شده، سوزن مقسم گرفته یا یک لوله انتقال پاره شده است. چه اتفاقی میافتد؟ سیستم وارد وضعیت فاجعهبارِ «فروپاشی اصطکاک مرزی» میشود. در این حالت دستگاه بلافاصله متوقف نمیشود، بلکه به شکل خاموش شروع به خودخوری میکند:
پدیده خاکستر سرخ (Rouge): وقتی پینِ سختکاریشدهی زنجیرِ خشک، زیر فشارِ چند تنی مسافران روی بوش فلزی ساییده میشود، میکروجوشهایی در سطح فلز شکل میگیرد که با حرکت دستگاه بلافاصله میشکنند. این برادههای میکروسکوپی فولاد در تماس با اکسیژن هوا فوراً اکسید شده و یک گرد و غبار قرمز رنگِ به شدت ساینده تولید میکنند. تکنسینهای کارکشته به محض دیدن این «خاکستر سرخ» روی پروفیلها و مسیر حرکت، میدانند که فاجعه آغاز شده است.
کشآمدگی مرگبار زنجیر: بدون فیلمِ محافظِ روغن، گوشتِ فلزِ پین و بوش خورده میشود. این سایش داخلی، خودش را به شکل ماکروسکوپی و با «کشآمدگی کل زنجیر» نشان میدهد. استانداردهای مهندسی صراحتاً میگویند اگر زنجیر پلهبرقی بیشتر از ۲ درصدِ طول اسمی خود کش بیاید، دیگر قابل رگلاژ نیست و به یک بمب ساعتی تبدیل شده است. پارگی این زنجیر زیر بار مسافر، خسارات جانی و مالی جبرانناپذیری دارد.
لرزش و صدای جیغ فلزات: مسافران این خشکی را به شکل لرزشهای ریز زیر پا و صدای کلیک، سایش و جیغ کشیدن فلزات در هنگام درگیری با چرخدندهها احساس میکنند.
به همین دلیل است که انجام دورهای و تخصصی سرویس پله برقی، یک هزینه تشریفاتی نیست؛ بلکه تنها خط دفاعی شماست تا یک تکنسینِ آموزشدیده قبل از رسیدن زنجیر به مرز ۲ درصد کشیدگی، افت فشار پمپ، گرفتگی مسیر یا کج شدن برسهای مویی را تشخیص دهد.
بزرگترین افسانه در دنیای تجهیزات صنعتی این است: «روغنِ بیشتر، محافظتِ بیشتر!». اما در پلهبرقی، روغنکاریِ بیش از حد (چه به دلیل تنظیمات غلط تابلو فرمان و چه استفاده از پمپهای قدیمیِ زمانمحور)، سیستم را از یک مسیر کاملاً متفاوت نابود میکند.
تولید خمیر سمبادهای: فضای چاله پلهبرقی همیشه در معرض گرد و خاک، پرز لباس مسافران و آلایندههای محیطی است. وقتی روغنِ اضافی روی زنجیرها و مسیر حرکت میریزد، با این آلایندهها ترکیب میشود. نتیجه؟ تولید یک «خمیر سمبادهایِ» بسیار چسبناک که به جای روانکاری، شروع به تراشیدن و خوردنِ چرخدندهها، ریلهای راهنما و صفحات کناری زنجیر میکند.
مرگ شیمیایی و ذوب شدن رولرها: این جذابترین و در عین حال ناشناختهترین بخشِ خرابی پلهبرقی است! رولرهای استپ (چرخهای زیر پلهها) از جنس پلیاورتان (Polyurethane) ساخته میشوند تا تحمل بار سنگین را داشته باشند و بیصدا حرکت کنند. اما این مواد پلیمری به شدت در برابر هیدروکربنهای موجود در روغنهای معدنی حساساند. وقتی روغنِ اضافه روی رولرها میچکد، پلیاورتان آن را جذب کرده و دچار تورم شیمیایی میشود. بافت رولر به مرور نرم، خمیری و چسبناک میشود. وقتی پلهبرقی شبهنگام متوقف میشود، فشارِ ثابتِ استپها روی این رولرهای نرمشده، آنها را کاملاً «تخت» (Flat-Spotting) میکند. صبح روز بعد که دستگاه استارت میخورد، مسافران لرزشهای شدید و صدای کوبش وحشتناکی (شبیه به حرکت قطار روی ریل) را احساس میکنند. بله، رولرها از نظر شیمیایی نابود شدهاند و باید با هزینهای سنگین به طور کامل تعویض شوند!
خطر ایمنی برای مسافران: روغنی که از روی زنجیرها به بیرون پرتاب شود (Fling-off)، به راحتی روی شیارهای آلومینیومی استپها و صفحه شانهای (Comb Plate) مینشیند و سطح پلهبرقی را به یک پیست اسکیِ به شدت خطرناک و لغزنده برای مسافران تبدیل میکند.
یک سوال حیاتی که بسیاری از کارفرماها میپرسند این است: «اگر مخزن پمپ روغن اتوماتیک خالی شود، آیا پلهبرقی بلافاصله قفل میکند و میایستد؟»
جواب مهندسی به این سوال «خیر» است! توقف ناگهانی (Emergency Stop) یک پلهبرقی که پر از مسافر است، به دلیل نیروی اینرسی باعث سقوط دستهجمعی افراد میشود و یک خطر مرگبار است. تابلو فرمانهای هوشمند (PLC) به سنسورهای سطح روغن متصلاند. وقتی مخزن خالی میشود، سیستم ابتدا یک آلارم روی مانیتور میاندازد (مثلاً ارور کدهای F31 یا ارورهای مشابه).
اما اگر تیم نگهداری شما غیرحرفهای باشد و این هشدار را نادیده بگیرد، سیستم به روش بیرحمانهتری از خودش محافظت میکند. زنجیرها بدون روغن شروع به کار میکنند و همانطور که در بخشهای قبل گفتیم، به شدت داغ شده و کش میآیند. در قسمت پایین پلهبرقی (ایستگاه بازگشت)، سوییچهای ایمنی حساسی به نام «میکروسوییچهای کشش زنجیر» (Chain Tension Contacts) قرار دارند. وقتی طول زنجیر از حد استاندارد فراتر رفت، این سوییچها به صورت مکانیکی درگیر شده، مدار سری ایمنی دستگاه را قطع کرده و ترمز اصلی را فعال میکنند. در این حالت پلهبرقی با ایمنی کامل متوقف میشود، اما شما میمانید و دهها میلیون تومان هزینه تعویض زنجیر!
بر اساس استانداردهای سختگیرانه اروپایی (مثل EN 115-1:2017) که پایه طراحی برندهای معتبر آلمانی است، فاصله و درز بین استپها نباید هرگز از ۶ میلیمتر بیشتر شود. حفظ این تلورانسهای میلیمتری در طول سالها کارکرد مداوم، بدون یک سیستم روانکاری اتوماتیکِ بینقص، عملاً غیرممکن است. ضمناً در پروژههایی که در محیطهای شرجی، گرمسیر یا نیمهباز نصب میشوند (شرایطی که ما در پروژههای جزیره کیش به وفور با آن روبرو هستیم)، سیستم روانکاری باید به حوضچهها و جداکنندههای آب و روغن (Oil/Water Separators) مجهز باشد تا روغن مصرفشده وارد سیستم فاضلاب شهری نشود.
پمپ روغن اتوماتیک پله برقی یک آپشن تشریفاتی یا قطعهای مازاد نیست؛ این سیستم ارزانترین بیمهنامهای است که از گرانترین قطعات متحرک دستگاه شما محافظت میکند.
در مجموعه پله برقی لاین، ما بارها و بارها با پروژههایی مواجه شدهایم که صرفاً به خاطر یک تنظیم غلط در تایمر پمپِ روغن یا استفاده از روغنهای معدنی نامرغوب، کارفرما را متحمل خسارتهای نجومی کردهاند. تجربه سالها نصب، اورهال و نگهداری تخصصی، و پیادهسازی استانداردهای تراز اول برندهایی همچون «لاین لیفت آلمان» (LionLift)، به ما ثابت کرده است که سیستم روانکاری جای آزمون و خطا نیست. اگر پمپ اتوماتیک شما پالسمحور تنظیم شود، از مقسمهای پروگرسیوِ اصلی استفاده کنید و روغن سینتتیک مناسب به خورد زنجیرها برود، پلهبرقی شما تا سالها بدون کوچکترین لرزش و صدایی کار خواهد کرد.
در این مقاله، به بررسی کامل انواع قطعات پلهبرقی، نکات مهم در هنگام خرید، برندهای معتبر، و نحوه سفارش مطمئن از طریق فروشگاه ما خواهیم پرداخت. اگر قصد خرید قطعه خاصی را دارید، یا در حال تعمیر و نگهداری دستگاه هستید، این راهنما برای شماست.
راهنمای کامل انواع پله برقی (تجاری، عمومی، مارپیچ و...). با کاربردها و ویژگیهای هر مدل آشنا شوید و بهترین گزینه را برای پروژه خود انتخاب کنید.
آیا استفاده از پله برقی برای معلولین مجاز است؟ بررسی استانداردهای ایمنی، خطرات ویلچر و راهکارهای نوین تکنولوژی در پله برقی لاین. برای مشاوره تخصصی و ایمنسازی کلیک کنید.
اورهال پلهبرقی تجاری با طراحی پیشرفته، عملکرد روان و استاندارد بینالمللی در پاساژ پلاسکو تهران توسط شرکت پلهبرقی لاین.
بررسی کامل فناوری های نوین پله برقی و نقش آن در خرید؛ از سیستمهای هوشمند کاهش مصرف برق تا استانداردهای ایمنی جدید. راهنمای فنی انتخاب بهترین پله برقی برای پروژههای مدرن در سایت پله برقی لاین.
