مصرف برق پله برقی یک عدد ثابت نیست. دستگاهی که در یک مرکز خرید روزی چند ساعت با مسافر کم کار می‌کند، الزاماً به اندازه پله برقی پرترددِ یک ایستگاه حمل‌ونقل برق مصرف نمی‌کند. برای برآورد هزینه باید توان مصرفی متوسط، ساعات کار و نرخ برق همان انشعاب را کنار هم گذاشت. در این راهنما با مثال‌های شفاف و نرخ‌های پایه تعرفه ۱۴۰۵ ایران، مصرف روزانه و هزینه ماهانه را محاسبه می‌کنیم؛ نه اینکه توان درج‌شده روی موتور را مستقیماً معادل قبض برق بدانیم.
برای پاسخ دقیق، باید مدل دستگاه و شیوه بهره‌برداری مشخص باشد. ارتفاع جابه‌جایی، عرض استپ، تعداد مسافران، جهت حرکت و نوع کنترل موتور روی مصرف اثر دارند. به همین دلیل نمی‌توان یک عدد عمومی مانند «هر پله برقی همیشه ۷ کیلووات برق مصرف می‌کند» را برای همه پروژه‌ها درست دانست.
در عمل، پله برقی بخشی از انرژی را برای حرکت زنجیر استپ، استپ‌ها، هندریل، گیربکس و غلبه بر اصطکاک مصرف می‌کند؛ وقتی مسافران به سمت بالا منتقل می‌شوند، انرژی بیشتری برای بالا بردن بار لازم است. در حرکت پایین‌رونده و زیر بار کافی، حتی ممکن است موتور در بعضی شرایط وارد حالت ژنراتوری شود. اینکه انرژی برگشتی چگونه مدیریت شود، به نوع درایو بستگی دارد.
برای شناخت اجزای دستگاه و اینکه چه قسمت‌هایی باید حرکت کنند، مقاله پله برقی چیست و چگونه کار می‌کند؟ نقطه شروع مناسبی است.
بخش بزرگی از اشتباه‌ها در محاسبه هزینه برق از همین تفاوت ساده می‌آید. کیلووات (kW) واحد توان است؛ یعنی نرخ مصرف انرژی در یک لحظه یا یک بازه. کیلووات‌ساعت (kWh) واحد انرژی است؛ یعنی مقدار برقی که در طول زمان مصرف شده و مبنای اصلی بخش انرژی قبض است.
توان درج‌شده روی پلاک موتور؛ معادل مصرف ثابت از شبکه نیست.
مقدار متوسطی که در شرایط کار مشخص از برق شبکه گرفته می‌شود.
حاصل توان متوسط در مدت کار؛ معمولاً با واحد کیلووات‌ساعت.
مثلاً اگر روی موتور عدد 7.5 kW نوشته شده باشد، به این معنی نیست که دستگاه در ۱۰ ساعت دقیقاً 75 kWh مصرف می‌کند. بار موتور، بازده مجموعه محرکه، تردد مسافران و عملکرد اینورتر می‌توانند مصرف ورودی را تغییر دهند. از سوی دیگر، روشنایی و تجهیزات جانبی نیز ممکن است از برق مصرف کنند و باید در تعیین مرز اندازه‌گیری روشن باشد چه چیزهایی داخل محاسبه آمده‌اند.
در مشخصات فنی پله برقی ممکن است با موتورهایی با توان نامی 7.5، 11 یا 15 kW روبه‌رو شویم. این اعداد برای شناخت ظرفیت و مشخصات مجموعه محرکه مهم‌اند، اما نباید از روی آن‌ها به‌تنهایی هزینه برق ماهانه ساخت. توان نامی موتور معمولاً به خروجی نامی موتور اشاره دارد، در حالی که قبض برق بر اساس انرژی گرفته‌شده از شبکه محاسبه می‌شود. بازده موتور و گیربکس، بار واقعی و تجهیزات همراه نیز در فاصله این دو مؤثرند.
تصور کنید دو پله برقی با موتورهای هم‌رده، هر دو روزانه ۱۲ ساعت کار می‌کنند؛ یکی بیشتر ساعات بدون مسافر حرکت می‌کند و دیگری پیوسته مسافران را به طبقه بالا می‌برد. حتی با یکسان بودن پلاک موتور، مقدار انرژی آن‌ها می‌تواند متفاوت باشد. برعکس، صرف بزرگ‌تر بودن توان نامی یک موتور هم ثابت نمی‌کند که هزینه برق آن در همه شرایط بیشتر است. برای مقایسه اقتصادی، توان ورودی متوسط در شرایط بهره‌برداری مشابه یا انرژی اندازه‌گیری‌شده را مقایسه کنید، نه فقط عدد روی پلاک.
استاندارد ISO 25745-3:2015 برای برآورد و طبقه‌بندی عملکرد انرژی پله برقی و راهروی متحرک تدوین شده است. در استاندارد اندازه‌گیری ISO 25745-1:2023 نیز وضعیت‌هایی مانند حرکت بدون مسافر، حرکت با بار، حرکت با سرعت کم و حالت آماده‌به‌کار از هم تفکیک می‌شوند.
برای بسیاری از واحدها و مجتمع‌های تجاری، انشعاب در گروه تعرفه شماره ۵: سایر مصارف قرار می‌گیرد. اما این موضوع را باید از روی کد تعرفه قبض همان ساختمان تأیید کرد. در بخشنامه تعرفه‌های سال ۱۴۰۵ وزارت نیرو، برای مشترکان این گروه با قدرت قراردادی ۳۰ کیلووات و بیشتر نرخ انرژی تا الگوی مصرف در سه بازه زمانی متفاوت محاسبه می‌شود.
| بازه مصرف | ریال برای هر کیلووات‌ساعت | تومان برای هر کیلووات‌ساعت |
|---|---|---|
| کم‌باری | 6,153 | 615.3 |
| میان‌باری | 12,306 | 1,230.6 |
| اوج‌باری | 24,612 | 2,461.2 |
مبنای جدول: بخشنامه تعرفه‌های برق سال ۱۴۰۵، ابلاغ ۲۶ اسفند ۱۴۰۴، لازم‌الاجرا از اول اردیبهشت ۱۴۰۵؛ جدول تعرفه ۵ برای قدرت ۳۰ کیلووات و بیشتر و مصرف تا الگو. در بخشنامه، «هزینه تأمین برق» 13,256 ریال درج شده و مقادیر جدول طبق ضرایب و کسورات همان بخشنامه محاسبه شده‌اند. مشاهده متن منتشرشده بخشنامه.
بنابراین اگر می‌خواهیم فقط هزینه تقریبی انرژی مصرفی یک پله برقی را محاسبه کنیم، می‌توانیم از این نرخ‌ها در یک سناریوی مشخص استفاده کنیم. ولی برای تقسیم کل مبلغ قبض یک مجتمع میان تجهیزات مختلف، این سه عدد به‌تنهایی کافی نیستند.
برای روشن‌شدن اثر زمان مصرف، مقدار ثابتی معادل ۱۰۰ کیلووات‌ساعت را در نظر بگیرید. با نرخ‌های پایه جدول بالا، بهای انرژی این مقدار در کم‌باری ۶۱٬۵۳۰ تومان، در میان‌باری ۱۲۳٬۰۶۰ تومان و در اوج‌باری ۲۴۶٬۱۲۰ تومان می‌شود؛ یعنی برای یک مقدار انرژی یکسان، نرخ اوج‌باری چهار برابر نرخ کم‌باری این جدول است.
این مقایسه برای فهم اثر تعرفه است، نه توصیه به جابه‌جایی ساعات فعالیت پله برقی. یک مجتمع تجاری باید دستگاه را بر اساس نیاز تردد و الزامات ایمنی بهره‌برداری کند؛ ضمن اینکه ساعات رسمی کم‌باری و اوج‌باری را باید از اطلاعات شرکت توزیع برق همان محل گرفت. در یک قبض واقعی، انرژی مصرفی میان بازه‌های مختلف تقسیم می‌شود و با سایر اقلام صورتحساب جمع می‌گردد.
برای اینکه مدیر ساختمان بتواند سریع برآورد اولیه داشته باشد، سه دستگاه فرضی با توان مصرفی متوسط و ساعات کار متفاوت در نظر می‌گیریم. فرض دیگر این است که از انرژی مصرفی هر دستگاه، ۲۰ درصد در کم‌باری، ۶۰ درصد در میان‌باری و ۲۰ درصد در اوج‌باری مصرف شود. این توزیع صرفاً برای نمونه است و الزاماً با ساعت‌های واقعی بهره‌برداری یک مجتمع منطبق نیست.
| سناریو | توان متوسط فرضی | ساعت کار روزانه | مصرف روزانه | مصرف ۳۰ روزه | هزینه ماهانه انرژی، تقریبی |
|---|---|---|---|---|---|
| کم‌مصرف‌تر | 2 kW | ۱۰ ساعت | 20 kWh | 600 kWh | حدود ۸۱۲ هزار تومان |
| میانی | 3 kW | ۱۲ ساعت | 36 kWh | 1,080 kWh | حدود ۱٫۴۶ میلیون تومان |
| پرمصرف‌تر | 5 kW | ۱۴ ساعت | 70 kWh | 2,100 kWh | حدود ۲٫۸۴ میلیون تومان |
تمام مقادیر «توان متوسط» فرض آموزشی‌اند و از اندازه‌گیری یک مدل واقعی استخراج نشده‌اند. هزینه‌ها فقط بهای پایه انرژی را در محدوده الگو و با ترکیب فرضی ساعات مصرف نشان می‌دهند؛ بهای قدرت، پله‌های مازاد بر الگو، مالیات و سایر اجزای قبض در آن‌ها محاسبه نشده‌اند. اعداد گرد شده‌اند.
در سناریوی دوم، دستگاه روزانه ۱۲ ساعت با توان ورودی متوسط فرضی ۳ کیلووات کار می‌کند. پس در روز ۳۶ کیلووات‌ساعت و در ۳۰ روز ۱۰۸۰ کیلووات‌ساعت مصرف خواهد داشت. اگر این مقدار را در نرخ میانگین فرضی 1,353.66 تومان ضرب کنیم، بهای پایه انرژی نزدیک به ۱٫۴۶ میلیون تومان می‌شود.
ممکن است دو پله برقی مشابه در یک ساختمان هزینه یکسانی نداشته باشند؛ برای نمونه، یکی دائماً در حال انتقال مسافر رو به بالا و دیگری بیشتر کم‌بار باشد. اگر یک واحد دستگاه در ماه‌های مختلف ساعات بهره‌برداری یا جهت حرکت متفاوتی داشته باشد، نتیجه آن هم عوض می‌شود.
حالا فرض کنیم یک مجتمع چند دستگاه مشابه سناریوی «میانی» جدول قبل دارد: هر دستگاه روزانه ۱۲ ساعت کار می‌کند، توان ورودی متوسط فرضی آن 3 kW است و هر ماه ۳۰ روز بهره‌برداری دارد. انرژی ماهانه هر دستگاه در این فرض 1,080 kWh و بهای پایه انرژی آن حدود ۱٫۴۶ میلیون تومان است. برای تخمین اولیه یک مجموعه، می‌توان مقادیر هر دستگاه را با هم جمع کرد.
| تعداد دستگاه | انرژی ۳۰ روزه مجموعه | هزینه پایه انرژی ماهانه | انرژی ۱۲ ماهِ ۳۰روزه | هزینه پایه انرژی ۱۲ ماه |
|---|---|---|---|---|
| ۲ دستگاه | 2,160 kWh | حدود ۲٫۹۲ میلیون تومان | 25,920 kWh | حدود ۳۵٫۰۹ میلیون تومان |
| ۴ دستگاه | 4,320 kWh | حدود ۵٫۸۵ میلیون تومان | 51,840 kWh | حدود ۷۰٫۱۷ میلیون تومان |
| ۶ دستگاه | 6,480 kWh | حدود ۸٫۷۷ میلیون تومان | 77,760 kWh | حدود ۱۰۵٫۲۶ میلیون تومان |
تمام دستگاه‌ها و شرایط این جدول فرضی و یکسان هستند. ستون ۱۲ماهه حاصل ۱۲ دوره ۳۰روزه، یعنی ۳۶۰ روز، با تعرفه ثابت ۱۴۰۵ است؛ پیش‌بینی هزینه تقویمی واقعی سال آینده نیست. ارقام تنها بهای پایه انرژی را نشان می‌دهند و افزایش مصرف ساختمان ممکن است نرخ مازاد بر الگو و هزینه‌های وابسته به دیماند را تغییر دهد.
در یک مرکز خرید واقعی ممکن است دو دستگاه در مسیر رفت‌وبرگشت، دو دستگاه در بخش پرتردد و بقیه در طبقات کم‌تردد باشند. در این حالت ضرب‌کردن یک میانگین واحد در تعداد کل دستگاه‌ها فقط نقطه شروع بودجه‌بندی است. برای تصمیم دقیق‌تر، بهتر است کارکرد و انرژی هر دستگاه یا هر گروه از دستگاه‌ها جداگانه ثبت شود؛ به‌خصوص اگر برخی در حالت آماده‌به‌کار می‌مانند و برخی تمام روز حرکت می‌کنند.
هزینه برق تنها یکی از هزینه‌های دوره بهره‌برداری است و نباید با قیمت خرید پله برقی در ایران اشتباه گرفته شود. اگر در مرحله انتخاب دستگاه برای یک پروژه هستید، بهتر است علاوه بر بودجه اولیه، ساعات کار، ظرفیت مورد نیاز و هزینه‌های جاری را هم در نظر بگیرید؛ راهنمای خرید پله برقی برای مجتمع‌های تجاری درباره معیارهای انتخاب دستگاه توضیح می‌دهد.
وزن و تعداد مسافران بار مؤثر روی موتور را تغییر می‌دهد. پله برقی بالارونده هنگام حمل مسافر معمولاً برای غلبه بر وزن آن‌ها انرژی بیشتری می‌خواهد. در دستگاه پایین‌رونده با بار مناسب، ممکن است انرژی مکانیکی به موتور برگردد. درایو معمولی می‌تواند این انرژی را در مقاومت ترمز تلف کند یا در سامانه‌های طراحی‌شده برای بازیابی، به شبکه برگرداند؛ پس حرکت پایین لزوماً به معنی تولید برق قابل استفاده برای ساختمان نیست.
در برخی دستگاه‌ها، حتی وقتی مسافری وجود ندارد، استپ‌ها با سرعت نامی حرکت می‌کنند و توان مصرف می‌شود. بعضی پله برقی‌ها نیز با تشخیص مسافر به سرعت پایین می‌روند یا پس از مدت مشخص متوقف می‌شوند و در حالت آماده‌به‌کار باقی می‌مانند. طبق راهنمای برنامه‌ریزی KONE، بخش مدیریت انرژی و حالت‌های بهره‌برداری، انتخاب شیوه کار باید با الگوی واقعی تردد هماهنگ باشد.
ارتفاع جابه‌جایی، عرض استپ، نوع موتور و گیربکس، بازده انتقال قدرت و اصطکاک اجزای متحرک در میزان انرژی مورد نیاز مؤثرند. برای بررسی جزئی‌تر ساختار موتور و انتقال قدرت می‌توانید مقاله تحلیل سیستم محرکه پله برقی را ببینید.
روشنایی، بعضی تجهیزات کنترل و در پروژه‌های ویژه سامانه‌های گرمایشی یا تهویه ممکن است مصرف جداگانه داشته باشند. از سوی دیگر، اصطکاک غیرعادی یا ایراد مکانیکی می‌تواند بار دستگاه را تغییر دهد. اگر مصرف یا جریان دستگاه نسبت به شرایط مشابه قبلی افزایش غیرعادی دارد، بهتر است وضعیت مجموعه محرکه با رویکرد سرویس و پایش قطعات برقی پله برقی و بررسی مکانیکی مناسب ارزیابی شود؛ صرفاً از روی قبض نمی‌توان علت را تشخیص داد.
موضوع انتخاب حالت‌های کم‌مصرف، توقف خودکار و مدیریت روشنایی به‌صورت مفصل در مقاله مستقل روش‌های کاهش مصرف برق پله برقی بررسی می‌شود. اینجا تمرکز ما بر مقدار مصرف و روش محاسبه هزینه است.
اگر هدف فقط یک برآورد اولیه است، سه سناریوی بالا نقطه شروعی ساده‌اند. اما برای تصمیم مالی واقعی، بهتر است به جای تکیه بر توان موتور، انرژی مصرفی در بازه‌ای نماینده از کارکرد دستگاه مشخص شود.
فرض کنید برای یک دستگاه، کنتور انرژی مناسب و اختصاصی نصب شده و عدد ثبت‌شده در ابتدای یک هفته 10,240 kWh و در انتهای همان هفته 10,450 kWh باشد. اختلاف قرائت برابر ۲۱۰ کیلووات‌ساعت در هفت روز است؛ یعنی روزانه به‌طور متوسط ۳۰ کیلووات‌ساعت. اگر این هفته نماینده روزهای معمول کار باشد، برآورد انرژی یک دوره ۳۰روزه به 900 kWh می‌رسد. با همان نرخ میانگین فرضی مقاله، بهای پایه انرژی این مقدار حدود ۱٫۲۲ میلیون تومان می‌شود.
مزیت این روش آن است که تغییرات بار، ساعات بدون مسافر و مصرف زمان آماده‌به‌کار ـ اگر در محدوده همان کنتور باشند ـ در انرژی ثبت‌شده منعکس می‌شوند. محدودیتش هم روشن است: یک هفته خلوت یا شلوغ الزاماً نماینده تمام ماه نیست. برای برآورد بهتر، بازه‌های روز کاری، تعطیل و فصل‌های متفاوت را جدا مقایسه کنید. اگر فقط کنتور اصلی مجتمع در دسترس باشد، نمی‌توان اختلاف دو قرائت آن را بدون تفکیک سایر مصرف‌کننده‌ها به پله برقی نسبت داد.
در صورت نیاز به اندازه‌گیری مستقل یا بررسی تنظیمات دستگاه، کار باید توسط نیروی برق و سرویس دارای صلاحیت انجام شود؛ استفاده از کنتور یا ابزار اندازه‌گیری نباید به دست‌کاری ناایمن تابلو منجر شود.
بله، اگر همچنان با سرعت معمول یا کاهش‌یافته حرکت کند، برق مصرف می‌کند. اگر در حالت توقف خودکار یا آماده‌به‌کار باشد، مصرف آن معمولاً کمتر می‌شود اما لزوماً صفر نیست.
نه لزوماً. توان روی پلاک با توان ورودی متوسط واقعی یکسان نیست؛ مصرف به بار، بازده و حالت کار بستگی دارد. تنها اگر توان ورودی واقعاً و به‌طور متوسط ۷٫۵ کیلووات باشد، در یک ساعت ۷٫۵ کیلووات‌ساعت انرژی مصرف می‌شود.
خیر. نوع تعرفه، قدرت انشعاب، ساعت مصرف، مقدار مصرف نسبت به الگو، موقعیت جغرافیایی و سایر اقلام قبض می‌توانند مبلغ نهایی را تغییر دهند. نرخ‌های جدول این مقاله مبنای مشخصی از تعرفه شماره ۵ سال ۱۴۰۵ هستند.
خیر. مقدار بار، وضعیت موتور و نوع درایو تعیین می‌کند که دستگاه چه مقدار برق از شبکه می‌گیرد یا انرژی را چگونه مدیریت می‌کند. بعضی سیستم‌ها انرژی برگشتی را در مقاومت ترمز به گرما تبدیل می‌کنند.
برای محاسبه مصرف برق پله برقی، توان متوسط واقعی یا فرض صریحِ توان متوسط را در ساعت کار ضرب کنید تا مصرف روزانه و ماهانه به دست بیاید. سپس از تعرفه متناسب با انشعاب و زمان مصرف استفاده کنید. جدول‌های این مقاله برای تصمیم اولیه مناسب‌اند، اما جای اندازه‌گیری و بررسی قبض واقعی را نمی‌گیرند. به‌ویژه توان نامی موتور را مستقیماً در ساعت کار ضرب نکنید و نتیجه را هزینه قطعی دستگاه ننامید.
مصاحبه اختصاصی با اصلان فتحی، مدیرعامل شرکت‌های لاین پله‌برقی و آسانسور؛ درباره مسیر ورود به صنعت، یادگیری از رامین فتحی پدر پله برقی ایران، و توسعه برندی ملی در حوزه حمل‌ونقل عمودی ایران.
اورهال پله برقی شامل بازدید فنی، عیب‌یابی، بازسازی قطعات و تست نهایی است. با مراحل اجرا، نشانه‌های نیاز به اورهال و عوامل مؤثر بر هزینه آشنا شوید.
عملکرد سنسور میسینگ استپ بالا در پله برقی را بررسی می‌کنیم؛ محل نصب، منطق تشخیص استپ مفقود، تفاوت با سنسور پایین و خطاهای رایج.
آب‌وهوا چگونه برنامه سرویس پله برقی را تغییر می‌دهد؟ بررسی اثر رطوبت، نمک، گرما، سرما، باران و گردوغبار بر قطعات و فاصله بازدیدها.
مقاله‌ای جامع درباره تحولات صنعت پله‌برقی در ایران و جهان. بررسی تاریخچه، فناوری‌های نوین، بازار جهانی، چالش‌ها و فرصت‌ها در صنعت پله‌برقی، و نقش پیشگامان این صنعت مانند شرکت‌های «الماس ویستا جاوید» و «پله‌برقی لاین» در ایران.
