بیش از ۷۰ درصد توقف‌های ناگهانی در سیستم‌های پله برقی، ریشه در خطاهای الکتریکی و سنسوری دارند، نه مشکلات مکانیکی. در حالی که بسیاری از مدیران سرویس و نگهداری روی نظافت ظاهری و روغن‌کاری تمرکز می‌کنند، غفلت از سرویس قطعات برقی پله برقی می‌تواند منجر به خرابی‌های پرهزینه در درایو (Drive) و برد اصلی شود.

یک برنامه سرویس استاندارد باید تفکیک شده باشد. در حالی که بخش مکانیکال شامل زنجیرها، استپ‌ها و هندریل است (که چک‌لیست کامل آن را می‌توانید در صفحه جامع سرویس پله برقی مطالعه کنید)، بخش الکتریکال نیازمند دقت میکروسکوپی روی مدارات، ترمینال‌ها و سیستم‌های ایمنی است. در این مقاله تخصصی از «پله برقی لاین»، ما به سراغ عیب‌یابی و نگهداری قلب تپنده و سیستم عصبی پله برقی می‌رویم.

چک‌لیست سرویس تابلو فرمان (مغز متفکر پله برقی)

تابلو فرمان (Control Panel)، مرکز پردازش تمام دستورات و خطاهای سیستم است. کوچک‌ترین نقص در این بخش، کل عملکرد پله برقی را فلج می‌کند. برخلاف تصور رایج، سرویس تابلو فرمان فقط باد گرفتن و خاک‌گیری نیست؛ بلکه بازرسی دقیق سلامت قطعات قدرت و فرمان است.

پایش عملکرد درایو (Inverter) و فن‌های خنک‌کننده

درایو یا اینورتر، گران‌ترین قطعه الکترونیکی داخل تابلو است که وظیفه کنترل دور موتور و استارت/استاپ نرم را بر عهده دارد. دشمن شماره یک اینورترها، حرارت و گرد و غبار است. در سرویس دوره‌ای، تکنسین باید: ۱. فن خنک‌کننده (Cooling Fan) درایو را از نظر سلامت بلبرینگ و دبی هوا چک کند. فن معیوب باعث اورهیت (Overheat) و سوختن IGBT می‌شود. ۲. هیت‌سینک‌ها را با فشار باد خشک و استاندارد تمیز کند تا تبادل حرارتی مختل نشود. ۳. پارامترهای جریان (Current) و ولتاژ خروجی را از طریق کی‌پد درایو چک کرده و با مقادیر نامی موتور مقایسه کند.

 نکته تخصصی لاین «ما در پروژه‌های پله برقی لاین، علاوه بر تست عملکرد، دمای بدنه درایو را پس از ۳۰ دقیقه کارکرد مداوم با ترمومتر لیزری می‌سنجیم. اختلاف دمای بیش از ۱۰ درجه با دمای محیط (در حالت بی‌باری)، زنگ خطری برای پایان عمر خازن‌های داخلی یا فن درایو است.»

تست سلامت کنتاکتورها و رله‌های حرارتی

کنتاکتورها به مرور زمان دچار خال‌زدگی (Pitting) در پلاتین‌ها می‌شوند. یک کنتاکتور اصلی که پلاتین آن ضعیف شده باشد، باعث افت ولتاژ در لحظه استارت و فشار مضاعف به موتور می‌شود.

• بازرسی ظاهری: قاب کنتاکتور نباید دفرمه یا سیاه شده باشد.

• تست صدا: صدای "هوم" یا وزوز از کنتاکتور (Humming Noise) نشان‌دهنده کثیفی سطح هسته بوبین یا ضعف فنر آن است و باید بلافاصله تعویض شود.

• رله‌های شیشه‌ای: عملکرد LEDهای روی رله و وضعیت تیغه‌ها بررسی شود.

بررسی ترمینال‌ها و خطرات اتصالات سست (Loose Connection)

لرزش دائمی پله برقی، قاتل خاموش اتصالات الکتریکی است. شل شدن پیچ ترمینال‌ها باعث ایجاد مقاومت بالا، حرارت نقطه‌ای و در نهایت ذوب شدن سیم یا آتش‌سوزی در تابلو می‌شود. تکنسین موظف است تمام پیچ‌های ترمینال‌های قدرت (R, S, T) و فرمان را با پیچ‌گوشتی ترکمتردار (Torque Screwdriver) چک کند. استفاده از دست برای سفت کردن کافی نیست؛ پیچ باید تحت گشتاور استاندارد سفت شود.

خلاصه فنی این بخش: سرویس تابلو فرمان شامل نظافت هیت‌سینک درایو، بررسی صدای کنتاکتورها و آچارکشی تمام ترمینال‌ها برای جلوگیری از اتصالات سست است. این اقدامات عمر قطعات الکترونیکی را تا ۳ برابر افزایش می‌دهد.

سرویس و تست مدار سری ایمنی (Safety Circuit)

مدار ایمنی، خط قرمز عملکرد پله برقی است. این مدار که به‌صورت سری (Series) بسته شده، شامل تمام میکروسوئیچ‌ها و سنسورهایی است که وظیفه حفاظت از جان مسافران را دارند. سیگنال نهایی این مدار مستقیماً به تابلو فرمان پله برقی ارسال می‌شود تا در صورت بروز هرگونه خطا، موتور بلافاصله متوقف شود.

در سرویس دوره‌ای قطعات برقی، تست این میکروسوئیچ‌ها نباید چشمی باشد؛ بلکه باید عملکرد مکانیکی و الکتریکی آن‌ها به‌صورت واقعی (Simulation) تست شود.

کالیبراسیون میکروسوئیچ‌های شانه و هندریل

صفحات شانه (Comb Plates) و ورودی‌های هندریل، نقاطی هستند که بیشترین احتمال گیر کردن اشیاء را دارند. میکروسوئیچ‌های این بخش باید فوق‌العاده حساس و دقیق باشند.

• تست ضربه (Impact Test): تکنسین باید با اعمال نیروی افقی و عمودی استاندارد به صفحه شانه، مطمئن شود که میکروسوئیچ زیرین عمل می‌کند و پله برقی را قطع می‌کند. اگر فنر میکروسوئیچ ضعیف شده باشد، حتی در صورت گیر کردن کفش مسافر، پله متوقف نخواهد شد.

• ورودی هندریل (Inlet Guard): لاستیک‌های محافظ ورودی هندریل دارای سوئیچ‌هایی هستند که در صورت کشیده شدن جسم خارجی به داخل، فعال می‌شوند. در سرویس ماهانه، عملکرد آزادانه این سوئیچ‌ها و عدم اکسیداسیون کنتاکت‌های آن باید با مولتی‌متر بررسی شود.

تست عملکرد قطع‌کن‌های اضطراری (Emergency Stop)

دکمه‌های استپ اضطراری در بالا و پایین پله برقی، ساده‌ترین اما حیاتی‌ترین قطعه ایمنی هستند. در چک‌لیست سرویس برقی:

1. تست قطع: دکمه را فشار دهید. پله باید آنی متوقف شود. هرگونه تأخیر (Delay) نشانه نقص در کنتاکتور اصلی یا مدار فرمان است.

2. تست ریست (Reset): دکمه نباید خودبه‌خود به حالت اول برگردد (Latching). همچنین پس از آزاد کردن دکمه، پله نباید بدون استارت مجدد با کلید، حرکت کند.

3. بررسی کنتاکت: با اهم‌متر، مقاومت کنتاکت بسته (NC) را چک کنید. مقاومت بالا باعث افت ولتاژ در مدار سری و توقف‌های کاذب می‌شود.

بررسی مگنت ترمز و میکروسوئیچ‌های نظارتی آن

در سیستم‌های مدرن، ترمز پله برقی توسط یک کویل مغناطیسی (Brake Coil) کنترل می‌شود. بخش مکانیکی لنت‌ها بحث جداگانه‌ای دارد، اما بخش الکتریکی شامل موارد زیر است:

• ولتاژ بوبین ترمز: ولتاژ اعمالی به مگنت باید دقیقاً طبق پلاک باشد. افت ولتاژ باعث می‌شود ترمز کامل باز نشود و لنت‌ها داغ کنند (Brake Dragging).

• میکروسوئیچ نظارت بر ترمز (Brake Monitor Switch): این سوئیچ کوچک وظیفه دارد به تابلو فرمان گزارش دهد که آیا فک‌های ترمز واقعاً باز شده‌اند یا خیر. اگر این سوئیچ تنظیم نباشد، پله برقی استارت می‌خورد اما بلافاصله با خطای ترمز متوقف می‌شود.

 نکته تخصصی لاین : «یکی از شایع‌ترین دلایل توقف‌های بی‌دلیل (Ghost Stops) در پله برقی‌ها، لرزش میکروسوئیچ‌های ایمنی است. تکنسین‌های پله برقی لاین در سرویس‌های دوره‌ای، فاصله هوایی (Air Gap) میکروسوئیچ‌ها را مجدداً کالیبره می‌کنند تا با لرزش طبیعی دستگاه، مدار ایمنی قطع نشود.»

نگهداری سنسورها و فتوسل‌های هوشمند

در پله‌های برقی مدرن، سیستم‌های استارت اتوماتیک (VVVF) برای صرفه‌جویی در انرژی تعبیه شده‌اند. این سیستم‌ها کاملاً وابسته به سنسورهای ورودی/خروجی هستند. اگر سرویس قطعات برقی پله برقی در این بخش نادیده گرفته شود، دستگاه یا دائماً روشن می‌ماند (استهلاک بالا) و یا با ورود مسافر حرکت نمی‌کند.

تمیزکاری و تنظیم زاویه چشمی‌های الکترونیکی (Photocells)

فتوسل‌ها (چشمی‌ها) معمولاً در پایین‌ترین ارتفاع و نزدیک به سطح زمین (روی ستون‌ها یا ورودی هندریل) نصب می‌شوند. این یعنی دائماً در معرض گل‌ولای کفش، گرد و غبار و آب هستند. در چک‌لیست سرویس:

1. نظافت لنز: لنز فرستنده (Tx) و گیرنده (Rx) باید با پارچه میکروفایبر و اسپری خشک تمیز شود. استفاده از حلال‌های قوی نفتی می‌تواند لنز پلاستیکی را کدر کند.

2. تنظیم زاویه (Alignment): گاهی اوقات بر اثر ضربه کیف یا بار مسافران، زاویه چشمی تغییر می‌کند. تکنسین باید با استفاده از LED نشانگر روی سنسور، دقیقاً زاویه را تنظیم کند تا سیگنال قطع نشود.

3. بررسی رفلکتور: در مدل‌های رفلکتوری (آینه‌ای)، تمیزی سطح آینه روبرو به اندازه خود سنسور مهم است. کثیفی رفلکتور باعث می‌شود پله تصور کند مانعی وجود دارد و متوقف نشود.

عیب‌یابی سنسور سرعت (Speed Monitor) و انکودر

سنسور سرعت که معمولاً روی شفت موتور یا فلای‌ویل نصب می‌شود، وظیفه دارد دور موتور را به تابلو فرمان گزارش دهد. اگر این سنسور خطا دهد، پله با خطای Overspeed (سرعت غیرمجاز) یا Underspeed (کاهش سرعت/لیز خوردن) متوقف می‌شود.

• فاصله هوایی (Air Gap): در سنسورهای القایی (Inductive)، فاصله سر سنسور تا دندانه‌های چرخ‌دنده باید دقیقاً طبق کاتالوگ (معمولاً ۱ تا ۲ میلی‌متر) باشد. لرزش موتور می‌تواند این فاصله را تغییر دهد.

• تست انکودر: کابل شیلددار انکودر باید چک شود تا نویز محیطی روی پالس‌های ارسالی تأثیر نگذارد.

نکته تخصصی لاین: «در بازدیدهای دوره‌ای پله برقی لاین، ما مسیر کابل‌های سنسور سرعت را از کابل‌های برق قدرت جدا می‌کنیم. اگر این کابل‌ها در داکت کنار هم باشند، نویز القایی باعث خطای کاذب سرعت و توقف‌های ناگهانی می‌شود که تکنسین‌های کم‌تجربه را سردرگم می‌کند.»

نقش نوسانات برق و ارتینگ در سلامت قطعات

هیچ قطعه الکترونیکی بدون تغذیه سالم و زمین (Earth) استاندارد، عمر طولانی نخواهد داشت. خرابی‌های عجیب و غریب (Ghost Faults) که هیچ دلیل منطقی ندارند، معمولاً ریشه در این بخش دارند.

بررسی سیستم ارت (Earthing) برای جلوگیری از نویز

پله برقی‌های مجهز به درایو (اینورتر)، تولید نویز فرکانس بالا (Harmonics) می‌کنند. اگر سیستم ارتینگ ضعیف باشد:

1. تخلیه الکتریکی: بدنه پله برقی (استیل و آلومینیوم) باردار می‌شود و به مسافران شوک خفیف (Static Shock) می‌دهد.

2. آسیب به بردها: نویزهای سرگردان (Stray Voltage) وارد بردهای الکترونیکی حساس شده و باعث سوختن میکروکنترلرها می‌شوند. در هر سرویس، مقاومت چاه ارت و اتصال بدنه باید با ارت‌تستر چک شود.

کنترل فاز و فیوزهای ورودی

نوسان ولتاژ ورودی ساختمان یا دوفاز شدن برق شهر، قاتل موتور و درایو است. رله کنترل فاز (Phase Control) اولین سد دفاعی است.

• تست قطع: تکنسین باید به‌صورت مصنوعی یکی از فازها را قطع کند تا مطمئن شود رله عمل کرده و مدار فرمان را قطع می‌کند.

• بررسی فیوزها: فیوزهای کاردی یا مینیاتوری نباید سیاه شده باشند. گرم شدن بیش از حد بدنه فیوز نشانه ضعف در اتصال داخلی یا عبور جریان بیش از حد است.

جدول عیب‌یابی سریع خطاهای الکتریکال (Troubleshooting)

بسیاری از خرابی‌های پله برقی در نگاه اول پیچیده به نظر می‌رسند، اما با یک الگوریتم عیب‌یابی صحیح، ریشه مشکل در مدارات برقی یا سنسورها پیدا می‌شود. جدول زیر، راهنمای سریع تکنسین‌های «پله برقی لاین» برای تشخیص خطاهای رایج است:

سؤالات متداول (FAQ)

در ادامه به پرتکرارترین سؤالات مشتریان درباره سرویس قطعات برقی پله برقی پاسخ می‌دهیم:

جمع‌بندی تحلیلی و کاربردی

نادیده گرفتن سرویس قطعات برقی پله برقی، شبیه به رانندگی با خودرویی است که چراغ چک آن روشن است. شاید پله برقی ظاهراً کار کند، اما نوسانات ریز برق، حرارت پنهان در تابلو فرمان و گرد و غبار روی سنسورها، به مرور زمان باعث خرابی‌های سنگین در اینورتر و موتور می‌شوند. یک برنامه سرویس و نگهداری هوشمند، فقط تعویض روغن نیست؛ بلکه پایش دقیق آمپراژ موتور، کالیبراسیون سنسورهای ایمنی و تست کنتاکتورهاست. تیم فنی «پله برقی لاین» با استفاده از تجهیزات عیب‌یابی دقیق، سلامت قلب تپنده پله برقی شما را تضمین می‌کند تا از توقف‌های ناگهانی و هزینه‌های گزاف جلوگیری شود.

آیا پله برقی مجتمع شما دچار توقف‌های مکرر یا خطاهای عجیب می‌شود؟ همین حالا برای مشاوره تخصصی، عیب‌یابی دقیق و اجرای سرویس‌های دوره‌ای استاندارد با تیم مهندسی پله برقی لاین تماس بگیرید. ما امنیت و تداوم حرکت شما را تضمین می‌کنیم.